شاه بیت غزل بندگی در بیان حضرت زهرا (علیهاالسلام)

برچسپ ها: پیامبر ، بندگی

Print Friendly and PDF

یکی از مشخّصه های ایمان، اعتماد به خداوند در اموری است که برای او پیش می آید. مؤمن، می داند که خداوند متعال او را رها نکرده و آنچه مصلحت است را برایش قرار داده و خواهد داد. امّا نکته لطیفی که باقی می ماند این است که آیا این مصلحت، بهترین مصلحتی است که می توانسته برای او رقم زده شود؟ این سؤالی است که هیچ کس جواب آن را نمی داند. در این نوشتار امّا؛ رموزی از این قصّه جذّاب که در واقع، انتهای ایده آل هر انسانی است را با تطبیق بر بعضی جوانب زندگی و با نگاه دینی، جستجو می کنیم.

 

حضرت زهرا، فاطمه، فاطمیه

شاه بیت غزل بندگی

حضرت صدّیقه کبری، فاطمه زهرا(سلام الله علیها) در حدیثی بسیار زیبا که به نوعی، شاه بیت غزل بندگی است، می فرمایند: مَن اَصعَدَ اِلَی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه اَهبَطَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ اِلَیهِ اَفضَلَ مَصلَحَتِه؛ کسی که  عبادت خالصانه خود را به سوی خدا فرستد، پروردگار بزرگ، برترین مصلحت را به سویش فرو خواهد فرستاد. (عدة الداعی، ص 233) برای تبیین این روایت بسیار عمیق و راهبردی و کامل، نکاتی وجود دارد که در خلال بحث از نظر می گذرانیم. امّا در یک نگاه کلّی می توان اینگونه فهمید که هم نقشه و هم رمز نقشه گنج بی انتهای خوشبختی در یک چیز نهفته است؛ اخلاص!

رابطه دَوَرانی رُشد

مسلّماً انسان به عنوان یکی پیچیده ترین مخلوقات الهی برای رشد و تکامل خود نیازمند برنامه ای جامع و متعالی است که از طرف خداوند فرستاده شده است. قرآن کریم می فرماید: فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً * یَهْدی إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنا أَحَداً؛ و گفتند: راستى ما قرآنى شگفت ‏آور شنیدیم [كه‏] به راه راست هدایت مى‏كند؛ پس به آن ایمان آوردیم و هرگز كسى را شریك پروردگارمان قرار نخواهیم داد. (جن؛ 1-2)

در حدیث حضرت زهرا (سلام الله علیها)، رابطه دَورانی برای هدایت و تعالی انسان ها ترسیم شده است. اینکه این دنیا محل آزمونی است که به تناسب شرایط و درجات افراد، مسائل گوناگونی پیش پای انسان گذارده می شود. بنابر سنت رحمتو عدالت خداند همه این مسائل، طبق مصلحتِ آنی انسان است. به این معنی که انسان ها با هر درجه ای از خوبی و بدی و در هر لحظه ای، مصلحت آنها در نظر گرفته شده و به آنها هیچ گونه ظلمی نمی شود. چنانکه قرآن کریم می فرماید: إِنَّ اللَّهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُون‏؛ خدا به هیچ وجه به مردم ستم نمى‏كند، لیكن مردم خود بر خویشتن ستم مى‏كنند. (یونس؛ 44) یعنی تناسب دورانی(رفت و برگشتی) بین اعمال و مصلحت های انسان وجود دارد. از یک طرف، انسان عملی (عبادتی) را می فرستد و در مقابل در همان لحظه، مصلحتی متناسب با آن از طرف خدا باز می گردد.

حضرت صدّیقه کبری، فاطمه زهرا(سلام الله علیها) در حدیثی بسیار زیبا که به نوعی، شاه بیت غزل بندگی است، می فرمایند: مَن اَصعَدَ اِلَی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه اَهبَطَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ اِلَیهِ اَفضَلَ مَصلَحَتِه؛ کسی که عبادت خالصانه خود را به سوی خدا فرستد، پروردگار بزرگ، برترین مصلحت را به سویش فرو خواهد فرستاد

راز بهترین مصلحت

شاید معنای بهترین مصلحت این است که بهترین فرصت برای رشد و تکامل انسان فراهم شود یا به عبارت دیگر سریع ترین شتاب رشد و تعالی!

چنانکه ذکر شد، راز بهترین مصلحت در هر لحظه این است که انسان در آن لحظه، عبادت و بندگی عاری از هر ناخالصی را برای خدا انجام دهد. در این صورت است که سریعترین شتاب تکامل را در آن لحظه خواهد داشت و این به معنی قطع کامل دسترسی شیطان به انسان است. قرآن کریم در تأیید این امتیاز ویژه بندگان خاص اعتراف ابلیس را بازخوانی کرده و می فرماید: قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعینَ * إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصینَ؛ [شیطان‏] گفت: «پس به عزّت تو سوگند كه همگى را جدّاً از راه به در مى‏برم، مگر آن بندگان پاكدل تو را!» (ص؛ 82-83) بی تردید، پیامبران الهی نمونه های عینی دارای مزیّت "بهترین مصلحت" هستند. اگرچه طبق تعبیرات قرآنی در مورد پیامبران، آنان نمونه های اکمل بندگی خالصانه هستند؛ امّا بنابر روایت حضرت زهرا (سلام الله) و نیز حکمت نزول قرآن [که الگونمایی و هدایت است]، راه تحقّق بهترین مصلحت، برای همگان قرار داده شده است. به همین جهت، برای ملموس شدن هر چه بیشتر این بحث، نمونه های تطبیقی را واکاوی و تحلیل می کنیم.

حقیقت یابی اخلاص

خلوص بندگی رابطه حقیقی با ترک گناه دارد؛ به حدّی که هر ترک گناهی، نشانگر درجه ای از خلوص است و اجتناب دائمی از گناه، بندگی تمام عیار را نشان می دهد. پیامبر اکرم می فرمایند: تَمامُ الإخْلاصِ اجْتِنابُ المَحارِمِ؛ دورى كردن از حرام ها، كمال اخلاص است. (کنزالعمّال؛ 44399) از سویی دیگر می فرمایند: إِنَّ لِكُلِّ حَقٍّ حَقیقةً، وما بَلغَ عَبدٌ حقیقةَ الاخْلاصِ حتّى لا یُحِبَّ أنْ یُحْمَدَ على شى‏ءٍ مِن عَمَلٍ للَّه‏ (بحار الأنوار، ج‏69 ، ص 304) از ضمیمه این دو روایت به یکدیگر بر می آید که خلوص بندگی، همچون منبعی است که چشمه های گوناگون فضائل از آن می جوشد. این جوشش فضائل، نتیجه همان مصلحتی است که از اخلاص نشأت می گیرد.

نماز

اقامه نماز، از مهمترین جلوه های بندگی است. اخلاص در بندگی باعث قبولی آن و نتیجه قبولی آن، دور شدن از پلیدی هاست. چیزی که آیه قرآن نیز به آن اشاره می کند: وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ؛ و نماز را برپا دار، كه نماز از كار زشت و ناپسند بازمى‏دارد. (عنکبوت؛ 45) چنانکه بیان شد؛ تکرار این چرخه رشد معنوی به معنای شتاب روزافزون به سمت تعالی است. به همین جهت است که امام علی(علیه السلام) فرمودند:  الصَّلاةُ قُربانُ كُلِّ تَقِیٍّ؛ نماز، وسیله تقرّب پرهیزگاران به خداست. (الخصال : 620/10)

خلوص بندگی، همچون منبعی است که چشمه های گوناگون فضائل از آن می جوشد. این جوشش فضائل، نتیجه همان مصلحتی است که از اخلاص نشأت می گیرد

به عبارت دیگر، برآیندِ بهترین مصلحت های برآمده از نماز با اخلاص، نهایتاً انسان را به فلاح و تقرّب می رساند. ناگفته پیداست که اگر نمازی در حال غفلن از خدا باشد اصلاً بالا نمی رود تا اینکه فرایند مصلحت سازی شکل بگیرد. چنانکه بعضی از نمازها به صورت نمازخوان زده می شود. 

روزه

سختی روزه گرفتن ویژگی خاصّی دارد، که باعث شده است یکی از معیارهای اخلاص لقب بگیرد. امام علی(علیه السلام) می فرمایند: فَرَضَ اللهُ... الصِّیَامُ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْق‏؛ خداوند روزه را واجب كرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید. (نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 512 ، ح 252)

چرا روزه گرفتن، هم تراز با اخلاص قرار دارد؟ زیرا بهترین کار در ماه مبارک رمضان، همان کاری است که به عنوان آخرین درجه اخلاص ذکر شد. امام علی(علیه السلام) خطاب به پیامبر اکرم، از بهترین کار در ماه مبارک رمضان سؤال می کند. حضرت می فرمایند: یا أبا الحسنِ، أفضَلُ الأعمالِ فی هذا الشَّهرِالوَرَعُ عن مَحارِمِ اللّهِ عزّ و جلّ؛ اى ابا الحسن! بهترین عمل در این ماه ، خویشتندارى از حرامهاى خداوند عزّ و جلّ است) .الأمالی للصدوق : 154/149) آثار فراوان جسمی و روحی و معنوی ماه مبارک رمضان برای روزه داران، مؤیّدی بر وجود فرآیند "بهترین مصلحت" است.

خلاصه این بحث اینکه؛ وقتی عبادتی خالصانه انجام می شود، بهترین اثر خود را بر روی زندگی انسان می گذارد.

اشتراک گذاری


مطالب مرتبط

وحی، تجلی ویژه الهی

1. جهان آفرینش، جلوه و محل تجلّی ذات مقدس حق سبحانه و تعالی است: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُتَجَلِّي لِخَلْقِهِ بِخَلْقِه‏» (نهج البلاغه خطبه 107)؛ لیکن وحی الهی که در جامه پرنیانی قرآن ظهور یافته است، تجلّی ویژه و خاص الهی است: «فَتَجَلّى‏ لَهُمْ‏ سُبْحَانَهُ فِي كِتَابِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونُوا رَأَوْه‏» (نهج البلاغه، خطبه 146).

شعر مبعث پیامبر

آفتابِ عالم آرا آفتابی می‌کندبا اشعه رنگِ دلها را شهابی می‌کند

مقامی عظیم در سایه‌‌ی اطاعت حق

در بین صفات و كمالاتی كه یك انسان می تواند پیدا نماید ظاهرا عبودیت و بندگی خدا از همه بالا تر باشد حتی از رسالت و امامت و امثال آن. فلذا ما در نماز، قبل از شهادت به رسالت، شهادت به عبودیت پیامبر صلی الله علیه واله می دهیم و می گوییم: « أشهد أن محمدا عبده و رسوله » گویی پیامبر صلی الله علیه واله قبل از این كه رسول باشد عبد است و اساسا این عبودیت او بوده است كه وی را به مقام رسالت رسانده چنانچه همین مقام عبودیت و بندگی بوده است كه او را به معراج و آسمان برده چرا كه خداوند در همین رابطه می فرماید:

رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تسليت باد

پيامبر گشاينده و پايان دهنده است. كسى است كه پيامبران عليهم السّلام و كتابهاى آسمانى به پيامبرى او مژده داده‏ اند.

راه حل برطرف شدن گرفتاری هاا

در اسلام هدیه دادن به دوستان و عزیزان سفارش شده است. هدیه دادن باعث نزدیکی قلوب و از بین رفتن کدورت ها و محکم شدن دوستی ها و ایجاد و محکم شدن محبت می شود.

هیئت نجران و داستان مباهله

از جمله هیئتهایی که در این سال به مدینه آمدند هیئت نصارای نجران بودند که به دنبال نامه ای که پیغمبر اسلام به کشیش بزرگ آنجا نوشت و او را به اسلام دعوت فرمود آنها به مدینه آمدند تا از حال آن حضرت از نزدیک تحقیق کنند.

سه تدبیر طلایی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

هر انسانی در زندگی با سختی هایی روبرو می شود و موانعی سر راه زندگی اش قرار می گیرد؛ آنچه اهمیت دارد، تدبیرهایی است که به کار می گیرد، تا مشکلات را پشت سر گذاشته و به هدفش برسد. از میان تمام انسان ها، پیامبراکرم (صلی الله علیه وآله) با بیشترین مشکلات روبرو بودند.

ویژگی های رسول اکرم صلی الله علیه و آله از دیدگاه قرآن

وجود رسول اکرم صلی الله علیه و آله سرشار از فضیلت های انسانی و صفت های پسندیده و سیر و سلوکی پایدار بود که از بزرگی، اصالت و خوی ناب وی را حکایت می کرد.

شخصیت زن از دیدگاه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم

رسول خدا در عصری و مکانی به نبوت مبعوث شدند که مردمش برای زن ارزشی قائل نبودند و به او به چشم کالا می نگریستند. دختران را به بهانه فقر و نداری و مایه شرمندگی، زنده به گور می کردند. اما رسول خدا صلی الله علیه و آله با رفتار و گفتار، شخصیت حقیقی زن را به او برگرداند. با محبت بسیار زیاد نسبت به دخترشان حضرت زهرا سلام الله علیها و همسرانش به خصوص حضرت خدیجه عملا الگویی برای سایر مردم شدند.

اخلاق نبوی (رفتار پیامبر صلی‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله با کودکان)

کودک به دلیل نزدیک بودن به مبدأ فطرت و داشتن ذهن و دلی پاک و بی آلایش، زمینه بسیار مناسبی را برای تربیت پذیری دارد. او هدیه ای است الهی که با سرشت ساده و زلال خویش پا به جهان هستی گذاشته و از هر گونه زشتی و ناپاکی به دور است این والدین و مربیان کودک هستند که با تربیت نادرست خویش، مسیر فطرت پاک و الهی او را منحرف می سازند.

حضرت ابوطالب مربی پیامبر(ص)

او کسی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله درباره اش فرمود: «یاعم! ربّیتَ صغیراً و کفلت یتیماً و نصرت کبیراً فجزاک الّله غنّی خیراً؛[1] عموجان در کودکی تربیتم نمودی در یتیمی کفالتم فرمودی و در بزرگی یاریم کردی، خداوند پاداش خیر این همه زحمت که برایم کشیدی به تو مرحمت فرماید.»

نوری که از افق حرا طلوع کرد

در ایام اللّه عید بزرگ مبعث، گذشته از جشن و سرور مهم ترین وظیفه، شناخت روح و پیام بعثت است. روح بعثت را در همان نخستین آیاتی که بر پیامبر(ص) نازل شد باید جستجو نمود و از کلیت آن طرح و برنامه سیادت و سعادت بشر را مهندسی کرد.

در ذکر احوال مهتر عالم

روایت است از ابی عبداللّه جعفر بن محمد الصادق علیه السلام که او روایت می کند از پدرانش تا به امیرالمؤمنین علی مرتضی علیه السلام که خداوند تعالی (جل جلاله) نور محمدی صلی الله علیه و آله را بیافرید پیش از آفریدن آدم و جمیع انبیا علیه السلام و حق تعالی با وی دوازده حجاب آفرید:

فضائل و کرامات حضرت محمد صلی الله علیه و آله

پیش از بعثت برای خدیجه که بعد به همسری اش در آمد یک سفر تجارتی به شام انجام داد. در آن سفر بیش از پیش لیاقت، استعداد، امانت و درستکاری اش روشن شد. او در میان مردم آنچنان به درستی شهره شده بود که لقب محمد امین یافته بود. امانت ها را به او می سپردند. پس از بعثت نیز قریش با همه دشمنی ای که با او پیدا کردند، باز هم امانت های خود را به او می سپردند؛ از همین رو پس از هجرت به مدینه، علی(ع) را چند روزی بعد از خود باقی گذاشت که امانت ها را به صاحبان اصلی برساند.

باز کن فاطمه­ جان این در را...

در می­زنم تا از تو اذن بگیرم؛ ورود به خانه محمد(ص) را ... و تو جوابم می­کنی؛ ­پنداشتی غریبه­ای هستم که شوق دیدار پیامبر(ص) را دارم و من به حرمت حضور تو، پشت در ایستادم!

عروج بندگی

خدایا! راه نشانمان بده.... الهی! ای که ما را خوانده ای راه نشانمان بده... خدایا! این روزها روزهایی است که به شدّت طوفان زده شده ایم... الهی! روی پـــــرده کعــبه ات این آیه حک شده اســت: نَبِّئْ عِبَادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُــورُ الرَّحِـــیمُ؛‌ به بندگانم خبر ده، منم آمرزنده مهربان...(حجر / 49) و هنــــوز و تا همیشــه به همین آیــه دلخــوشیــــم: بندگانم را آگاه کن که من بخشنده ی مهــــربانم! الهی! با دیدگانی گریان اما پاک تر از دیروز از تو طلب مغفرت می کنم. الهی! با دیدگانی گریان اما پاک تر از دیروز از تو طلب مغفرت می کنیم. خداوندا! به ما بینشی عمیق عطا کن که وقتی قدم در محراب بندگی ات می